RTV BPK
Danas je ponedjeljak, 2. mart/ožujak 2026. godine, do kraja godine preostala su još 304 dana
Adem Čejvan. Sarajevo.ba
Na današnji dan 1927. godine, u Banjoj Luci je rođen Adem Čejvan, bosanskohercegovački filmski i pozorišni glumac, koji je pripadao onoj rijetkoj vrsti glumaca čije se prisustvo ne mjeri glasnoćom, nego dubinom. Njegove uloge su ostajale u gledatelju dugo nakon spuštanja zavjese ili završetka filma. Bio je glumac snažne unutarnje koncentracije.
Školovan kao dramski umjetnik, vrlo brzo je pokazao izuzetnu sposobnost transformacije, od običnog, „malog“ čovjeka do snažnih, slojevitih likova koji nose teret vremena i sredine u kojoj žive.
Skromni profesionalac
Glumački opus Adema Čejvana obilježen je likovima snažne unutrašnje napetosti, moralne težine i ljudske ranjivosti. Iako je bio prepoznatljiv široj javnosti kroz televiziju i film, Čejvanova najvažnija umjetnička snaga dolazila je iz pozorišta. Na teatarskoj sceni tumačio je likove iz klasičnog i savremenog dramskog repertoara, često noseći predstave snažnom, ali nenametljivom igrom.
Posebno su zapažene njegove uloge očeva i patrijarhalnih figura, u kojima je spajao autoritet i emotivnu krhkost intelektualaca i moralnih svjedoka vremena. Njegova pozorišna gluma bila je lišena teatralnosti, publika je imala osjećaj da gleda stvaran život, a ne interpretaciju, jer je na sceni bio uvjerljiv, smiren i istinit. Za publiku je bio glumac kojem se vjeruje. Njegovi likovi nisu „glumljeni“, već proživljeni.
Ono što su kolege s kojima je sarađivao često isticale jeste njegova skromnost. Čejvan nije pripadao glumcima koji su tražili reflektore, on je tražio istinu u liku. Bio je profesionalac koji je poštovao tekst, reditelja i ansambl, ali iznad svega publiku.
Šira publika pamti Adema Čejvana i po brojnim televizijskim i filmskim ulogama, u kojima je donosio autentičnost i prirodnost, zbog čega su obilježile decenije jugoslavenskog i postjugoslavenskog prostora. U vremenu kada su televizijski projekti često oblikovali kolektivno pamćenje, Čejvan je bio jedan od onih glumaca čija pojava daje težinu cijeloj priči, čak i kada nije u prvom planu.
U TV serijama je često tumačio sporedne likove, ali upravo je u tome bila njegova snaga jer je znao i kratkoj ulozi dati puninu i značaj. Među najznačajnijim TV ulogama izdvajaju se one u serijama: „Tale“, „Osma ofanziva“ i „Velo misto“.
Briljantne uloge
Na filmu, Čejvan je uglavnom igrao likove koji nose iskustvo, pamćenje i moralnu dilemu, često predstavljajući savjest društva u kojem se radnja odvija.
Njegovi filmski likovi rijetko su bili heroji u klasičnom smislu, a češće su predstavljali ljude između prošlosti i sadašnjosti.
Briljantne uloge ostvario je u filmovima: „Lov na jelene“, „Seljačka buna“, „Pismo – Glava“, „Ljubav i bijes“, “Nepokoreni grad”, “Odbornici”, “Frontaš”, “Pucanj u šljiviku”, “Putevi i stranputice”…
Adem Čejvan je bio osnivač manifestacije naziva “Susreti za glumce u maju” koji su se održavali u Banjoj Luci, a trajali su od 1981. do 1987. godine.
Preminuo je 5. novembra 1989. godine, u Ljubljani, ali njegove uloge ostaju kao svjedočanstvo jednog vremena, jednog senzibiliteta i jednog načina glume koji se danas rijetko susreće.
Monografija “Adem Čejvan”
O Čejvanu su napisane brojne veoma pozitivne recenzentske bilješke, plijenio je taj dramski prvak scenskom robusnošću, ali prije svega preciznom zaokruženošću dramatskih replika kristalne čistoće, zbog čega su ga mnogi savremenici i kolege nazivali moćnikom dramske riječi.
Njegov sugrađanin i prijatelj, hroničar Banje Luke Slavko Podgorelec napisao je monografiju “Adem Čejvan” u kojoj je sabrao sjećanja na veliko ime našeg glumišta kroz profesionalno i privatno druženje s umjetnikom.
Rođen češki kompozitor Bedžih Smetana
1824. – Rođen češki kompozitor, dirigent i pijanist Bedžih Smetana, utemeljitelj češkog nacionalnog izraza u muzici i osnivač češke opere. Vodio je vlastitu muzičku školu u Pragu, a neko vrijeme bio je direktor i dirigent Filharmonijskog društva u Geteborgu (Švedska). Bio je muzički kritičar novina “Narodni listy”. Godine 1874., napustio je javno djelovanje zbog gluhoće. U grandioznom ciklusu “Moja domovina”, koji obuhvata šest simfonijskih pjesama, dao je jedinstvenu tonsku apoteozu češkog mita i historije.
1873. – Marija Jurić Zagorka, najčitanija hrvatska književnica, autorica “Gričke vještice” i prva hrvatska profesionalna novinarka, rođena je na današnji dan. Jedno vrijeme je uređivala novine „Obzor“. Pokrenula je i uređivala „Ženski list“, prvi hrvatski časopis za žene, te časopis „Hrvaticu“. Pisala je romane namijenjene široj publici u kojima se isprepliću ljubavne priče s elementima nacionalne historije. Neka njena djela su dramatizirana i ekranizirana.
1923. – Umrla Sara Bernar (Sarah Bernhardt), francuska pozorišna i filmska glumica slavljena kao najveća dramska umjetnica svog vremena. Na filmu se prvi put pojavila u “Hamletovu dvoboju” glumeći Hamleta. U svim svojim filmskim ulogama zadržala je patetiku mimike i pokreta svoje pozorišne glume, ali već sama njena pojava na platnu osiguravala je komercijalni uspjeh. To se naročito odnosi na film “Kraljica Elizabeta”, snimljen 1912. u Engleskoj, jedan od prvih uspješnih dugometražnih filmova uopće.
1930. – Preminuo Dejvid Herbert Ričard Lorens (David Richards Lawrence), poznatiji kao D. H. Lorens, britanski romanopisac, pripovjedač, pjesnik, esejist, slikar, dramatičar i kritičar. Proslavio se svojim remek-djelom, romanom “Ljubavnik lady Chatterley”.
1949. – Američki kapetan Džejms Galager (James) spustio se u bazu Fort Vort u Teksasu, okončavši prvi neprekidni let oko Zemlje. On je za 94 sata i jedan minut avionom “B-50” preletio 37.742 kilometra.
1951. – U Bostonu održan prvi američki košarkaški susret All-Star.
1962. – Rođen Džon Bon Džovi (Jon Jovi), američki pjevač, kompozitor, tekstopisac, glumac, najpoznatiji kao vodeći vokal rok grupe “Bon Jovi” koja je nazvana po njemu. Izdao je dva samostalna i jedanaest studijskih albuma s grupom. Jedan je od vlasnika Philadelphia Soula, ekipe američkog nogometa.
1962. – Američki košarkaš Vilt Čemberlen (Wilt Chamberlain) postigao rekord – 100 koševa na jednoj utakmici. Osim toga, jedini je igrač koji je u jednoj NBA sezoni ostvario prosjeke više od 40 i 50 poena po utakmici. Također, Čemberlen je osvojio sedam titula najboljeg strijelca lige, jedanaest titula najboljeg skakača lige, devet puta bio je najprecizniji u postignutim koševima, te je jednom čak predvodio ligu i u asistencijama. Koliko je bio dominantan u napadu i skokovima, govore podaci da je u svojoj karijeri postigao nevjerovatnih 31.419 poena i 23.924 skoka. Trinaesterostruki je NBA All-Star, te je deset puta izabran u All-NBA ekipu i dva puta u All-Defensive tim.
Rođen engleski glumac Danijel Krejg, šesti Džejms Bond
1968. – Rođen Danijel Krejg (Daniel Craig), engleski glumac. Njegov filmski prvjenac bila je američka drama “Moć pojedinca”, a pažnju filmske javnosti privukao je izvedbama u dramama “Ljubav je đavo”, “Rov” i “Kako biti normalan?“ koja mu je donijela Britansku nezavisnu filmsku nagradu za najboljeg glumca u glavnoj ulozi. Svjetsku slavu stekao je kao šesti glumac kome je povjerena glavna uloga u popularnom serijalu filmova o britanskom špijunu Džejmsu Bondu.
1998. – “Titanik” postao prvi film u svijetu koji je ostvario prihod od milijardu dolara.
2019. – Umro Žores Ivanovič Alferov, ruski fizičar, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2000. godine zajedno s Herbertom Kroemerom za “za razvoj heterostruktura poluvodiča korištenih u elektronici visokih brzina i optoelektronici”.